پنج نکته برای توانبخشی سگ پس از جراحی ارتوپدی
جراحی ارتوپدی و توانبخشی پس از عمل میتواند بازیابی عملکرد اندام حیوان را به حداکثر برساند. جراحی ارتوپدی میتواند از از دست دادن دائمی عملکرد اندام جلوگیری کند، در حالی که یک برنامه توانبخشی پس از عمل که به خوبی برنامهریزی شده باشد میتواند از عوارضی که میتواند بر کیفیت زندگی حیوان تأثیر بگذارد، جلوگیری کند.12 همکاری بین تیمهای جراحی و توانبخشی به توانبخشی موفقیتآمیز کمک میکند.
پنج نکته کلیدی برای توانبخشی ارتوپدی پس از عمل جراحی عبارتند از:
التهاب و درد
ترمیم بافت
دامنه حرکتی مفصل
آموزش بازیابی راه رفتن
تمرینات قدرتی
۱. التهاب و درد
بر اساس تحقیقات معتبر، داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) به استاندارد مراقبت برای التهاب و درد پس از عمل جراحی ارتوپدی تبدیل شدهاند.4-7 مرحله التهابی ناشی از ترمیم بافت معمولاً 3-5 روز پس از آسیب رخ میدهد.8 با این حال، ادم، تورم و درد مرتبط با جراحی ارتوپدی میتواند مدت بیشتری ادامه یابد. بنابراین، استفاده از NSAIDs باید متناسب با هر مورد خاص باشد. NSAIDs را میتوان قبل از کشیدن بخیه استفاده کرد و سپس حیوان را ارزیابی کرد تا مشخص شود که آیا ادامه استفاده از آنها ضروری است یا خیر.5-7
قبل از بستن زخم، تزریق بوپیواکائین در اطراف برش با فرمولاسیون لیپوزومی کپسوله شده میتواند به کاهش تحریک سیتوکینهای پیش التهابی گیرندههای درد محیطی کمک کند و انتقال درد را با مدت اثر تا 72 ساعت مسدود کند.9 در عمل بالینی انسان نشان داده شده است که بلوکهای عصبی محیطی، بیدردی پس از عمل را بهبود میبخشند، بازگشت سریعتر به حرکت را تسهیل میکنند و بر جراحی و بهبودی پس از عمل تأثیر مثبت میگذارند. بلوکهای عصبی محیطی همچنین میتوانند تحمل بیمار را برای توانبخشی فیزیکی فوری پس از عمل بهبود بخشند. در حالی که استفاده از بلوکهای عصبی محیطی در این شرایط در دامپزشکی مورد مطالعه قرار نگرفته است، به نظر میرسد مزایای مشابهی در سگها و گربهها مشاهده میشود.
کرایوتراپی از دماهای پایین برای کاهش التهاب و درد در محل جراحی استفاده میکند. کاهش دمای بافت میتواند سرعت متابولیسم بافت آسیبدیده را کاهش دهد، باعث انقباض عروق شود، هدایت عصبی حسی را کند کند، غلظت سیتوکینهای پیشالتهابی را کاهش دهد و تحریکپذیری عضلات را کاهش دهد. این میتواند التهاب و آسیب بافتی را کاهش دهد، ادم و تورم را تسکین دهد، اسپاسم عضلانی را کاهش دهد و سطح درد را پایین بیاورد. کیسههای یخ ساده را میتوان با پیچیدن یک کیسه یخ یا سبزیجات یخزده در یک حوله نازک یا روبالشی درست کرد. کیسههای یخ تجاری (شکل 1 را ببینید) نیز میتوانند مورد استفاده قرار گیرند، یا میتوان آنها را با بندهای نایلونی در اطراف اندام و مفصل آسیبدیده محکم کرد.

(شکل ۱) درمان هیپوترمی با پیچیدن یک کیسه یخ برزنتی تجاری به دور زانوی سگ انجام شد.
کیسه یخ روی کل مفصل زانو قرار داده شد، نه فقط روی قسمت بیرونی آن. پای عقبی دیگر با یک پتو محافظت شد.
کیسه یخ باید به اندازهای بزرگ باشد که کل ناحیه جراحی، نه فقط زخم، را بپوشاند. تعداد دفعات توصیه شده برای استفاده از یخ، ۱۰ تا ۳۰ دقیقه در هر بار، هر شش ساعت است. برخی از دستگاههای کرایوتراپی همچنین فشار اعمال میکنند که میتواند تماس بین منبع سرما و ناحیه درمان را بهبود بخشد. یک مطالعه نشان داد سگهایی که تحت عمل جراحی TPLO قرار گرفتند و ظرف ۲۴ ساعت پس از جراحی، کیسه یخ با فشار هوا را روی زانو قرار دادند، بهبود قابل توجهی در درد، لنگش و دامنه حرکتی نشان دادند.
۲. التیام بافت
لیزر درمانی (فتوبیومدولاسیون تراپی یا PBMT) بافت را در معرض تابش الکترومغناطیسی با طول موج خاص قرار میدهد و اثر بیولوژیکی تبدیل الکترون و پروتون را القا میکند. این اثر بیولوژیکی شامل تولید و فعالسازی فاکتورهای رشد، تحریک رشد سلولی و تمایز سلولهای بنیادی و تقویت گشاد شدن عروق، رگزایی، تکثیر فیبروبلاست و اپیتلیالیزاسیون است و در نتیجه ترمیم کلی بافت را بهبود میبخشد. هیچ دوز یا فرکانس استاندارد توصیهشدهای برای درمان PBMT در دامپزشکی وجود ندارد. از نظر بالینی، استفاده از لیزرهای نوع 3B یا 4 با دوزهای 3-6 ژول بر سانتیمتر مکعب تا 8-10 ژول بر سانتیمتر مکعب به صورت تجربی توصیه میشود. PBMT روزانه در دوره پس از جراحی حاد توصیه میشود و فواصل درمان با پیشرفت بهبودی افزایش مییابد.
۳. دامنه حرکت
برای مفاصلی که دچار انقباض عضلانی نیستند، درمان دامنه حرکتی غیرفعال (PROM) یک روش توانبخشی رایج در اوایل دوره پس از عمل است. این رویکرد به طور مؤثر درد و تشکیل بافت اسکار را کاهش میدهد، انعطافپذیری مفصل را بازیابی میکند، جریان و سلامت مایع سینوویال را حفظ میکند و از آتروفی عضلات جلوگیری میکند. این عمل معمولاً در حالتی انجام میشود که بیمار در حالت خوابیده به پهلو و اندام آسیبدیده رو به بالا قرار دارد. تمرینات خم و راست کردن آهسته و ملایم روی اندامی که قرار است بازسازی شود، تا جایی که بیمار راحت باشد، انجام میشود.
درمان PROM را میتوان زمانی که بیمار بتواند به طور مداوم وزن خود را روی اندام آسیبدیده تحمل کند و دامنه حرکتی فعال (AROM) را انجام دهد، قطع کرد. روشهایی که دامنه حرکتی فعال را تقویت میکنند عبارتند از: راه رفتن با قلاده کمکی یا مستقل، تردمیلهای زیر آب، استفاده از پلهها و رمپها و آموزش عبور از موانع (شکل 2 را ببینید).

(شکل ۲) سگی در حال پریدن از روی موانع است، در حالی که اندام جلویی چپ و اندام عقبی راست کاملاً کشیده شدهاند، در حالی که اندام جلویی راست و اندام عقبی چپ کاملاً خم شدهاند. پریدن از روی موانع یک فعالیت همهکاره است که میتواند با افزایش فاصله و ارتفاع موانع، AROM را افزایش دهد و راه رفتن و قدرت را بازیابی کند. سگ همچنین در حال توسعه قدرت عضلات مرکزی بدن است.
شنا همچنین روشی برای تقویت حرکت فعال مفاصل است. برای بیمارانی که تحت عمل جراحی ترمیم رباط صلیبی قدامی قرار میگیرند، شنا میتواند دامنه خم شدن در مفاصل زانو و تارسال را افزایش دهد.31 نقص در باز شدن مفصل یک مشکل شایع در حیوانات قبل و بعد از جراحی ارتوپدی است. درمان با تردمیل زیر آب ممکن است در بازیابی باز شدن مفصل مؤثرتر از شنا باشد.28 درمان با تردمیل زیر آب را میتوان پس از بهبود زخم حیوان آغاز کرد و عمق، سرعت و مدت زمان تمرین را میتوان با توجه به نیازهای فرد تنظیم کرد.
۴. آموزش بازیابی راه رفتن
آموزش بازیابی راه رفتن، که به عنوان توانبخشی عصبی-عضلانی نیز شناخته میشود، شامل تمرینات خاصی است که برای تحریک اعصاب و عضلات آسیبدیده و اتصال مجدد آنها طراحی شدهاند. این نوع تمرین میتواند اندام حیوان را به عملکرد قبل از جراحی بازگرداند. تمریناتی که در طول فرآیند عصبدهی عضلات انجام میشوند، میتوانند ترمیم مسیرهای نورون حرکتی آسیبدیده و تحلیلرفته را تحریک کنند، بهبود پاسخهای عصبی-عضلانی را ارتقا دهند و سیستمهای بازخورد عصبی-عضلانی محیطی و مرکزی را بازیابی کنند و در نتیجه بهبودی اندام آسیبدیده را بهبود بخشند. این تمرینات آموزشی در درجه اول با هدف بهبود حس تعادل حیوان و تحریک رفلکسهای حس عمقی انجام میشوند. این تمرینات شامل درمان با تردمیل زیر آب؛ راه رفتن روی سطوح مختلف (مانند چمن، سنگفرش سخت، خاک، برگهای افتاده)؛ مسیرهای سفارشی با موانع موقت با ارتفاع و طولهای مختلف؛ پیمایش مسیرهای مانع، مخروطهای هشدار دهنده یا لاستیکها؛ و تمرین تعادل روی تخته تاب و/یا ایستادن روی توپ یوگا (شکل 3) است.

(شکل ۳) پاهای جلویی سگ روی یک توپ یوگای گهوارهای قرار داده شده است. این کار امکان توانبخشی همزمان راه رفتن و تمرین قدرتی را فراهم میکند، در حالی که عضلات مرکزی بدن بیمار را نیز تمرین میدهد.
آموزشهای اضافی ممکن است شامل نگه داشتن اندامهای جلویی بیمار هنگام راه رفتن توسط تکنسین برای ایجاد حالت رقص یا بلند کردن اندامهای عقبی برای ایجاد حالت «فرش دستی» باشد (شکل ۴ را ببینید).

(شکل ۴) تکنسین پاهای جلویی (A) و پاهای عقبی (B) سگ را هنگام راه رفتن به حالت "چرخ دستی" بلند میکند. این تمرینات را میتوان برای بهبود راه رفتن و تقویت گروههای عضلانی خاص در اندامها استفاده کرد.
۵. تمرینات قدرتی
تمرین قدرتی در درجه اول شامل شل شدن مکرر عضلات تحت مقاومت مکانیکی است.34،35 این نوع تمرین، توده و قدرت عضلات را افزایش میدهد و به حیوان کمک میکند تا توده عضلانی و عملکرد اندام قبلی خود را بازیابد.34 برای نتایج بهینه، هر چهار اندام باید به طور همزمان درگیر شوند، از جمله کاهش عمق آب و افزایش سرعت مسیرها در طول تمرین تردمیل زیر آب.30 تمرین زمینی نیز میتواند از رویکردهای مشابهی استفاده کند: افزایش سرعت راه رفتن یا دویدن آهسته برای افزایش نیرو بر روی اندامها؛ آموزش سگ برای پوشیدن دمبلهای کوچک پا؛ تشویق سگ به کشیدن سورتمه و افزایش تدریجی وزن؛ افزایش ارتفاع مسیر مانع و افزایش طول گام هنگام انجام "گامهای رقص" و/یا "راه رفتن تک چرخه"؛ و راه رفتن از بالا و پایین شیبهای تند، همگی میتوانند قدرت را افزایش دهند. انجام تمرینات مکرر "نشستن و ایستادن" توسط حیوان، عضلات لگن و اندامهای عقبی را تقویت میکند، در حالی که تمرینات "پایین آمدن و ایستادن" گروههای عضلانی خاصی را در سینه و اندامهای جلویی تقویت میکند.
۶. تقویت عضلات مرکزی بدن
انسانها تأکید زیادی بر اهمیت عضلات شکم و کمر (یک هسته قوی) دارند زیرا عملکرد ورزشی را بهبود میبخشند. 35،36 توسعه قدرت هسته در سگها و گربهها کار نسبتاً دشواری است، اما اهمیت آن را نمیتوان دست کم گرفت. وقتی حیوانی روی یک سکوی ناپایدار (مانند تخته تعادل، توپ تعادل نیمدایرهای یا توپ یوگا) میایستد، سعی میکند تعادل خود را حفظ کند و از افتادن جلوگیری کند. 30 این کار باعث رشد عضلات هسته میشود. در حالی که حیوان روی تخته تعادل است، خاراندن شکمش میتواند انقباض عضلات هسته آن را افزایش دهد. 37 سگها و گربهها را میتوان آموزش داد تا طبق دستور غلت بزنند، تمرینی که به قدرت هسته نیز نیاز دارد. بیماران را میتوان تشویق کرد که این تمرین را برای مدت زمان مشخصی تکرار کنند. 30 یک فیزیوتراپیست همچنین میتواند یکی از پاهای جلوی بیمار و پای عقبی مخالف را از زمین بلند کند و از بیمار بخواهد برای مدتی روی دو پای باقی مانده بایستد و چندین بار تکرار کند. 37 این تمرین انقباض عضلات شکم، کمر و اندام فوقانی را تحریک میکند و به تقویت عضلات هسته کمک میکند.
۷. نتیجهگیری
توانبخشی پس از عمل، جزء ضروری درمان ارتوپدی برای سگها و گربهها است. در حالی که شواهد تحقیقاتی با کیفیت بالا در پزشکی دامپزشکی کم است، روشهای توانبخشی مؤثر از پزشکی انسانی را میتوان برای سگها و گربهها اعمال کرد. برای هر جراحی ارتوپدی، برنامههای توانبخشی پس از عمل باید کنترل التهاب و درد، بهبود ترمیم بافت، افزایش دامنه حرکتی مفصل، حمایت از بهبود راه رفتن و تقویت قدرت عضلات را در نظر بگیرند.







